Chữ Yin (âm) trong Hán ngữ được tạo thành bởi bản thân chữ âm (có nghĩa là trời âm u hay u ám) và chữ fou (đồi, sườn núi); chữ Yang (dương) bao gồm bản thân chữ dương (chỉ mặt trời mọc, hoạt động của nó) với cũng cái căn chữ fou ấy. Như vậy, hai chữ này ban đầu chỉ sườn râm và sườn có nắng của một thung lũng, mà sự khảo xét chúng có thể đã đặt một trong những cơ sở cho thuật phong thuỷ. Hiểu theo nghĩa rộng thì âm và dương chỉ bình diện sáng và tối của mọi vật: bình diện trần gian và bình diện thiên gian, bình diện tiêu cực và bình diện tích cực, bình diện cái và đực; tóm lại, đấy là biểu hiện của tính nhị nguyên và tính bổ khuyết của vạn vật. Âm và dương chỉ tồn tại trong quan hệ qua lại. Chúng không thể tách rời nhau, và tiết điệu thế giới chính là tiết điệu thay phiên nhau của chúng. Sách Hi-tseu nói: nhất âm, nhất dương, âm một lần, dương một lần.

Trong Kinh Dịch, khái niệm âm được biểu thị bằng vạch đứt đôi: - -, còn dương thì bằng vạch liền: -. Những vạch ấy kết hợp tạo thành các tam hào và lục hào. Ba (hoặc sáu) nét âm là quẻ khôn biểu thị sự thụ động hoàn toàn, Đất; ba (hoặc sáu) nét dương là quẻ kiền chỉ sự chủ động hoàn toàn, Trời. Đất và Trời là phân cực của một nhất thể nguyên thuỷ, một Thái cực (Đỉnh Vĩ đại): Nhất sinh Nhị, “Đạo Đức kinh”viết. Cái nhất thể tự phân cực, tự phân hoá thành âm và dương: đấy là quá trình hình thành vũ trụ, chia đôi Quả Trứng Thế Giới. Ta là một hoá hai, một bài văn bia cổ Ai Cập viết. Nói một cách khác, nếu ta tự giới hạn trong lĩnh vực hữu hình, thì âm và dương gợi tưởng tính nhất nguyên và nhị nguyên, thể một (monade) và thể đôi (dyade) của trường phái Pythagore, cái lẻ và cái chẵn.

 

Âm – dương được biểu trưng bằng hình tròn chia thành hai phần bằng nhau bởi một đường uốn cong, một phần màu đen, phần kia màu trắng, mà ta có thể nhận ra rằng chiều dài của giới tuyến giữa hai phần bằng chiều dài của bán chu vi bên ngoài, còn đường biên của mỗi phần thì bằng toàn bộ chu vi hình tròn. Một biểu đồ như thế gợi nhớ định thức của nhà thần học Kabbale Knor ở Rosenroth: Trời và đất gắn liền với nhau và ôm chặt nhau. Sự phiên đổi, sự hợp nhất mang tính tĩnh tại của âm và dương còn được biểu thị bằng bàn cờ, bằng hình mandada đơn giản phân tứ của Civa. T’ai-ki t’ou (Thái cực đồ) của Tcheou Touen-yi (Chu Toàn Dịch) biểu thị hình âm – dương bằng ba vòng đồng tâm được chia bởi một đường kính thành sáu nửa trắng đen xen lẫn nhau. Nhưng bản tính năng động, bản tính sản sinh của âm – dương (ngũ hành và vạn vật) cũng như sự luận giải nó chỉ có thể được biểu thị tốt hơn cả bằng hình âm – dương, mà trong đó ta thấy rằng nửa âm mang trong nó một chấm dương và nửa dương mang trong nó một chấm âm, đây là dấu chỉ về sự lệ thuộc lẫn nhau giữa hai phân định, là vệt ánh sáng trong bóng tối và vệt tối trong ánh sáng. Xét từ góc độ tinh thần luận, theo F.Schuon, thì đây là dấu hiệu về sự Hiện Hữu trong bóng đêm của vô tri và cá thể và về sự có mặt của bóng đêm trong tổng thể sinh tồn và trong ánh sáng của Tri thức. Giới tuyến nói trên có thể biểu thị cả dấu vết của đường xoắn ốc tiến hoá, bộc lộ ý nghĩa biểu trưng của âm – dương như là chu trình của định mệnh cá thể: một đoạn đường xoắn ốc của hành trình vi phân, mà hai cực của vòng xoắn (điểm vào và điểm ra khỏi vòng tròn) ứng với sự ra đời và sự chết.

Ở Nhật Bản, Jikkan và Junishi tương ứng với âm và dương của người Hoa. Cũng cần nói đến một biểu trưng khá gần gũi: tomoe (hoặc chính xác hơn, mitsutomoe) của người Nhật (mà người ta bảo có nguồn gốc Triều Tiên). Đây là một hình thức biểu hình còn năng động hơn những tiến trình theo chu kỳ, thể hiện những xu hướng vũ trụ dưới dạng thức tam phân quen thuộc ở Ấn Độ. Người ta cũng nhận thấy rằng những bảo bối của hoàng tộc Nhật Bản (magatama) có hình bán âm – dương, na ná giống hình bán nguyệt. Âm – Dương xưa kia còn được đặt trong quan hệ với các pha của chu kỳ trăng. Ở đây rõ ràng ta thấy một bình diện nữa của quan niệm tiến hoá theo chu kỳ, nhưng nó mang tính phụ trợ, bởi vì mặt trăng, thiên đẩu ban đêm, bao giờ cũng là âm so với mặt trời dương.

Biểu tượng âm – dương tích tụ một triết học sâu sắc nhất và đặc thù nhất của tinh thần Trung Hoa. Tinh thần ấy hầu như không cần biết đến những khái niệm trừu tượng về con số, thời gian, không gian, nguyên nhân, tiết điệu. Để phiên chuyển những khái niệm ấy, người Hoa đã có biểu tượng cụ thể này; cùng với chữ Đạo, nó thể hiện toàn bộ sự sắp đặt của Thế giới vật chất cũng như của tinh thần. Đối với người Trung Hoa, không có thời gian ở một bên và không gian khác; họ không thể thâu nhận chúng tách rời những hoạt động cụ thể. Hành vi của một con người, dù là hành vi chân tay hay trí tuệ, không thể diễn ra bên ngoài không gian và thời gian, cũng như không gian và thời gian không thể tri giác ngoài hoạt động của con người.

Họ phân chia thời gian ra những thời kỳ và không gian ra những khu vực, những thời kỳ và khu vực không gian ấy được xem lúc thì là âm, lúc thì là dương, tuỳ theo chúng là sáng hay tối, lành hay dữ, nội hay ngoại, nóng hay lạnh, đực hay cái, mở hay khép v.v...

Âm và Dương là sự phân tích và là hình ảnh của những quan niệm về không - thời gian.

Người Trung Hoa rất sớm đã biết sử dụng chúng trong tôn giáo để xác định địa hình và thời cơ; những biểu tượng ấy cũng chi phối nghi thức lễ bái và các nghi lễ thức khác; cũng như thuật địa lý và xem ngày giờ ở Trung Quốc.

Âm và Dương mặc dù là hai cực nhưng không bao giờ đối lập nhau một cách tuyệt đối, bởi vì giữa chúng luôn luôn có một thời kỳ chuyển hoá bảo đảm tính liên tục. Tất cả: con người, thời gian, không gian, đều lúc thì là âm lúc thì là dương; cùng một lúc, tất cả đều tiềm tàng cả hai, bởi chính sự chuyển hoá và sự biến động của mình, với hai khả năng phát triển và thu rút song hành.

Văn học Trung Quốc trong mọi thời đại, bằng muôn vàn cách nói bóng gió có độ sáng tỏ khác nhau, luôn luôn viện dẫn tới Âm – Dương.

Ngươi có mở hoặc đóng được Cánh cửa Trời không (Lão Tử)

Trong sách Chiến lược chiến tranh cách mạng của Mao Trạch Đông, ta đọc:

Trung Quốc là một nước lớn, nơi mà khi màn đêm rủ xuống ở phía Tây thì mặt trời mọc ở phía Đông; khi ánh sáng rút về phương Nam, thì phương Bắc hừng sáng.

Và tiếp theo:

Thất bại nhiều khi là thầy thuốc đỡ đẻ của thắng lợi.